Pas rzepaku może być niski lub blady, choć reszta pola wygląda zdrowo. Jeśli przyczyną jest kiła kapusty, uszkodzone korzenie mogą pobierać mniej wody i składników pokarmowych, co zagraża roślinom w tym miejscu. Sam wygląd fragmentu łanu nie wskazuje jednak przyczyny. Najpierw trzeba zdecydować, co obejrzeć i zapisać, zanim usunie się rośliny, zacznie traktować glebę lub zmieni plan następnej uprawy. Wytyczne AHDB dotyczące rozpoznawania objawów przypominają, że słabe wschody i wzrost mają różne możliwe przyczyny.
Co kiła zmienia pod ziemią
Kiła kapusty to choroba korzeni kapustowatych, do których należy rzepak. Powoduje ją Plasmodiophora brassicae, pasożytniczy protist żyjący w glebie, a nie właściwy grzyb. Na podatnych roślinach może wywołać narośla, czyli obrzmiałe i zniekształcone tkanki korzeni. Takie korzenie mogą gorzej pobierać wodę i składniki pokarmowe; silnej infekcji może towarzyszyć zahamowanie wzrostu, żółknięcie i więdnięcie części nadziemnych. Pełnotekstowy przegląd Javed i współautorów opisuje klasyfikację patogenu, objawy i cykl życiowy. Żółty lub fioletowy liść nie potwierdza jednak kiły.
Prościej mówiąc: Rośliny mogą wyglądać na zestresowane z wielu powodów. Bardziej charakterystyczne oznaki kiły są na korzeniach, dlatego porównaj rośliny ze słabego pasa i z pozornie zdrowej części pola.
Patogen może przetrwać w glebie latami w postaci zarodników przetrwalnikowych — trwałych form przeżycia. Wilgotna gleba ułatwia ruch jego ruchliwych zarodników w wodzie w kierunku korzeni, a przemieszczanie gleby może przenosić zakażony materiał w obrębie pola i między polami. AHDB opisuje czynniki polowe, takie jak podmokłe lub zagęszczone miejsca, wjazdy i ziemia na maszynach. To powody, by dokładnie zbadać fragment przy drodze, a nie dowód, że patogen został tam przywieziony.
Porównaj słaby fragment z resztą pola
Obejrzyj całe systemy korzeniowe kilku roślin z centrum słabego fragmentu, jego brzegu i miejsc wyglądających zdrowo. AHDB opisuje wczesne narośla jako małe, nieregularne, jasne i zwarte na korzeniu palowym lub korzeniach bocznych; później mogą się powiększać, ciemnieć i gnić. Zapisz miejsce pobrania każdej próbki, odmianę, datę siewu i ostatnie warunki. Jeśli korzenie nie dają jasnej odpowiedzi lub decyzja istotnie wpłynie na zmianowanie, zapytaj miejscowe laboratorium diagnostyczne lub agronoma o odpowiednie badanie rośliny albo gleby. AHDB wskazuje, że istnieją testy gleby i metody molekularne wykrywające materiał genetyczny patogenu, lecz w opisanych tam warunkach nie ustalono potwierdzonego progu liczby zarodników w glebie dla rzepaku.
Zaznacz fragment na mapie i wróć do niego. Mapa z datami pomaga porównywać zmiany i wybrać kolejne miejsca oględzin. Obraz roślinności może pokazać obszary silnego osłabienia, ale nie rozpozna patogenu: AHDB zaznacza, że objawów nadziemnych może nie być, zwłaszcza w rzepaku. Sprawdź również odwodnienie, zagęszczenie, odczyn gleby (pH), wcześniejsze uprawy kapustowatych i ruch maszyn. Obserwacje korzeni i badania są czymś innym niż te czynniki ryzyka.
Dlaczego szybkie potraktowanie gleby jest słabą odpowiedzią
Proponowane działanie wymaga równie uważnej oceny jak rozpoznanie. W przejrzanych źródłach brak dowodów dla wylania ogrodniczego środka odkażającego na fragment pola. Brytyjskie wytyczne AHDB dla rzepaku nie wskazują dostępnego fungicydu ani biopreparatu do zwalczania kiły w opisanym kontekście. Jeśli kiła występuje, usunięcie widocznych roślin także nie usunie problemu z gleby. Zdjęcie pola nie uzasadnia żadnego z tych działań.
Badania nad potwierdzonymi małymi ogniskami kiły również przestrzegają przed uznaniem dodatków do gleby za prosty sposób eliminacji patogenu. Podsumowanie badań Canola Council of Canada opisuje doświadczenia w Albercie, Saskatchewan i Manitobie na glebach ilastych, gliniastych i piaszczystych o początkowym pH 5,5–7,0. Wapno, trawy i gips nie obniżały konsekwentnie mierzonej liczby zarodników przetrwalnikowych w porównaniu z nieobsadzoną glebą. Wieloletnia trawa zatrzymywała glebę, ale sama nie ograniczała zarodników. Wyniki dotyczą liczby zarodników na kanadyjskich stanowiskach; nie dowodzą, że pH nie wpływa na nasilenie choroby, ani nie rozstrzygają zabiegu na polskim polu.
Prościej mówiąc: Ograniczenie warunków sprzyjających chorobie i usunięcie zarodników to różne rezultaty. Zabieg, który w pewnych warunkach łagodzi objawy, nie musi oczyszczać gleby z patogenu.
Po potwierdzeniu kiły planuj działania na kilka sezonów z miejscowym specjalistą. Polskie wytyczne integrowanej produkcji rzepaku wymieniają zmianowanie, wapnowanie przed siewem tam, gdzie jest zasadne, ograniczanie chwastów kapustowatych, gospodarowanie wodą i staranne czyszczenie maszyn pracujących na zakażonych polach. AHDB również radzi ograniczać przenoszenie zakażonej gleby. Wybór zmianowania i odmiany zależy od pola, lokalnej presji patogenu i aktualnych wytycznych. Odmiany odporne nie są całkowicie niewrażliwe, a ich powtarzane stosowanie może sprzyjać formom patogenu przełamującym odporność. Do czasu wyjaśnienia diagnozy czyść maszyny i kontroluj dostęp do podejrzanego miejsca.
Zachowaj dane dla doradcy
Potrzebny zapis obejmuje położenie i datę zauważenia fragmentu, obserwacje korzeni, wyniki badań, jeśli je wykonano, informacje o glebie i odwodnieniu, historię upraw oraz ruch maszyn. Sensorius pomaga zespołowi przeglądać dostępne pomiary polowe, pogodę, mapę i oś czasu uprawy na Platformie. Doradca Agronomiczny może omówić dane dostępne dla konta i poprosić o brakujący kontekst. Oględziny i badania diagnostyczne muszą dostarczyć informacji, których platforma nie obserwuje: ani obraz, ani odpowiedź w czacie nie potwierdzają kiły.
Źródła
- Javed, M. A., A. Schwelm, N. Zamani-Noor i in. 2023. „The clubroot pathogen Plasmodiophora brassicae: A profile update”. Molecular Plant Pathology 24(2):89–106. DOI: 10.1111/mpp.13283. Pełny tekst XML.
- Agriculture and Horticulture Development Board (AHDB). Bez daty. „How to identify clubroot symptoms and map infested land”; „Clubroot management in oilseed rape: field factors”; „Clubroot management in oilseed rape: cropping factors”.
- Canola Council of Canada. Bez daty. „Managing small patches of clubroot infestation in canola fields”, podsumowanie badań pod kierunkiem Agriculture and Agri-Food Canada rozpoczętych w 2019 r.
- Główny Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Instytut Ochrony Roślin – Państwowy Instytut Badawczy. 2023. Metodyka Integrowanej Produkcji Rzepaku Ozimego, wydanie czwarte zmienione, tabela 20, s. 59.
